قهوه‌خانه‌هاى عربى خيلى ادبار دارد . « 2 » طايفهء بنى شيبه لباس [ 75 آ ] اهل شهر مركب از عربى و هندى [ است ] . از قرارى كه مذكور مىشد جمعيّت خود مكه صد هزار نفر هستند . شرفاى آنجا خيلى مقتدر و محترم‌اند . كليد در حرم در دست طايفهء بنى شيبه « 3 » است . عسكر دولت عثمانى از پياده و سواره و توپخانه در آنجا هست . امور اجتماعى اهل اين ولايت نه ماليات مىدهند و نه عسكر . گمرك ندارند . از جميع تكاليف دولتى معاف‌اند . همه ساله در وقت آمدن حاج ، صرّه امين « 4 » از جانب دولت ، نقد و جنس معينى به‌جهت اهل اين ولايت مىآورد . قيمت مأكولات در اين ولايت هميشه گران است ، خاصه وقت آمدن حاج . تابستانها احدى از مرد و زن در اين شهر نمىمانند مگر هنگام بودن حاج ، خاجه‌هاى حرم هستند و در هر خانه هم يك نفر محافظ مىماند . جميعا [ به ] طايف مىروند . طايف بيشتر اهل جده هم تابستان در طايف‌اند . هواى طايف چندان گرم نيست .

--> ( 2 ) . دكانهاى عرق‌فروشى هم دارند . ( حاشيهء متن ) . ( 3 ) . « كليددارى خانه از اوايل ظهور اسلام و زمان خلفاء اكرم به بنى شيبه كه از نژاد عثمان بن عفان هستند ، اختصاص دارد » . ( سفرنامهء امين الدوله ، ص 200 ) . خاقانى شروانى نيز در قصيدهء كنز الركاز بدين مسئله اشاره نموده است : پس چو رضوان در جنات گشايد ، ملكان * بانگ حلقه زدن كعبهء عليا شنوند ز آن كليدى كه نبى نزد بنى شيبه سپرد * بانگ پرّ ملك و زيور حورا شنوند ( ديوان خاقانى شروانى ، به كوشش دكتر ضياء الدين سجادى ، انتشارات زوار ، ص 103 ) . ( 4 ) . اصل همه‌جا : سرامين Sorramin . اين كلمه غلط است و صورت درست آن در تمام سفرنامه‌ها امين صرّه مىباشد . ( ن . ك . افزوده‌ها ) .